Eén jaar CUX12

CUX12 een jaar
Het dek van de CUX12, toen het schip nog volllop in bedrijf was

Het is vandaag precies één jaar geleden dat wij de bijna 50-jaar oude garnalenkotter CUX12 kochten. Een schip met historie waar wij toekomst in zien. Een schip met achterstallig onderhoud, een schip dat veel tijd, energie en enthousiasme nodig heeft. Wat hebben we gedaan sinds die 17e augustus 2015?
Tijd voor een terugblik.

De aanschaf, eerste tocht

CUX12 een jaar
Halverwege de eerste tocht, de haven van Enkhuizen

Wanneer we een jaar geleden wisten wat we nu weten hadden we de CUX12 evengoed aangeschaft. Wat we beslist niet hadden gedaan is het schip in de toenmalige staat met ruime windkracht 6 over het IJsselmeer gevaren. Er stond een ton of 3 water aan dek, er lag een ton water in jerrycans onder het dek en er stond een paar ton water in de ruimen en machinekamer. Al voor het schip goed en wel de haven uit was lagen we al met motorpech (water in de diesel) aan de kant van een kanaal.
Het is eigenlijk een wonder dat we toen niet met het schip ten onder zijn gegaan.

De eerste klussen

Een jaar CUX12
De CUX12 aan de kade in Bolsward

Eenmaal in Bolsward aangekomen zijn we – achteraf naïef – het dek gaan schrobben. Ons niet realiserend hoeveel bende we nog uit het schip zouden halen. Alles wat aan dek stond hebben we verwijderd, en (zo dachten we) het meeste water uit het schip gepompt. Wat we niet wisten is dat het water dat in het visruim en het bemanningsverblijf stond niet naar de bilge kon lopen omdat alles verstopt zat. Na een paar weken konden we niet langer aan de werf aan het Kruiswater liggen en lag het schip tijdelijk aan de Stadsgracht van Bolsward. De grote containers zijn hier al van het dek en het meeste water is uit het schip verwijderd.

Van Bolsward naar Harlingen

Cux12
Schipper M.

We konden niet in Bolsward blijven liggen. We hadden toestemming, maar die werd later weer ingetrokken. Uiteindelijk vonden we een plek voor de winter bij Bijko in Harlingen. De tocht van Bolsward naar Harlingen was, in tegenstelling tot de eerste tocht naar Bolsward, een heerlijk uitje.
Manoeuvreren met het schip viel best mee en de motor liep als een zonnetje. Omdat we ’s morgens met lege accu’s lagen vertrokken we pas na de middag uit Bolsward. Het was nog net niet helemaal donker toen we de haven van Bijko in Harlingen bereikten.

De machinekamer

CUX12 een jaar
Allemaal overbodige apparatuur in de overvolle machinekamer. Alles is inmiddels verwijderd

In de winter is de machinekamer verlost van overbodige lieren, pompen en andere apparaten. Dit gaf de broodnodige ruimte – en overzicht – in de machinekamer. De startmotor en dynamo zijn gereviseerd en de olie en alle filters zijn vervangen. Ook de hydraulische stuurautomaat is er uit. Dat gaf een probleem want ik had er geen rekening mee gehouden dat het schip van hetzelfde hydraulische systeem afhankelijk was om überhaupt te kunnen sturen. De laatste verhuizing (een kleine 100 meter) van Bijko naar Kosik moesten we ons dan ook laten slepen. Dat leek spannender dan het feitelijk was. Het was eigenlijk best een leuk tochtje.

De stuurhut

Een jaar CUX12
De stuurhut, bijna leeg

De stuurhut is dit voorjaar leeggehaald. De vorige eigenaar had er provisorisch een bed en keuken in gebouwd. In de stuurhut was nog een aparte toiletruimte. Dit toilet was verwijderd en in deze ruimte hing nu een geiser. Al met al was de stuurhut zo vol gebouwd dat je er ‘de kont niet kon keren’en bij een beetje golfslag vlogen de loszittende onderdelen je letterlijk om de oren.

Het dak en de wanden waren slecht, het lekte en er liep kilometers bedrading die simpelweg niet meer te ontwarren was. Alle apparatuur is opgeslagen in de garage thuis en de stuurhut is klaar om opnieuw opgebouwd te worden. Op de foto rechts zie je nog de twee radiatoren van de verwarming. Deze waren aangesloten op de koeling van de motor. Ook voor in het ruim zaten er twee. Inmiddels is alles gesaneerd.

Het bemanningsverblijf en visruim

CUX12 een jaar
Het nieuwe luik met ventilator op de plek van de oude koekoek

Nadat we de oude, totaal vergane koekoek van het dek hebben gehaald en vervangen door een luik met ventilator hebben we het (voormalige) bemanningsverblijf leeggehaald. De ventilator staat dag en nacht aan zodat het schip de kans krijgt eindelijk een keer goed te drogen.

Het visruim, een houten doos bekleed met polyester, is ook verwijderd. Dat visruim liet zich niet gemakkelijk verwijderen. Het kostte ons een kleine twee weken. Bijna geen schroef liet zich nog verwijderen. Het kwam neer op grof zaag- en breekwerk. Onder het visruim zat nog een vloer van een ouder visruim. Dikke eiken planken van een meter of twee die nauwelijks te tillen waren.
Eenmaal leeg hebben we de beide ruimen schoongemaakt. Talloze emmers met een dikke drab van zand, vet, olie, schelpen en zand kwam er uit. Om water weer de kans te geven naar de bilge te lopen zijn alle daarvoor bestemde kanalen weer doorgestoken.

Ballast

Ballast CUX12
Ballast tussen de spanten in het voormalige visruim

Er is in totaal een ton of 15 aan bende van het schip gehaald. Dat betekent dat de CUX12 nu een centimeter of 50 hoger op het water ligt dan toen we haar destijds kochten. Om het schip weer wat stabiliteit te geven hebben we 2,5 ton aan ballast geplaatst in de vorm van stoeptegels. Stoeptegels zijn 30×30, tussen de spanten was het vaak 29 centimeter breed. Een kleine 100 stoeptegels moesten we derhalve op maat maken. Slijptol er op en tikkie, tikkie, tikkie met hamer en beitel. Gisteren hebben we ook deze klus afgerond en we zijn tevreden.
We hebben onszelf wel plechtig beloofd dat we de komende twee jaar geen stioeptegel meet zullen optillen…

De stuurhut, deel II

Stuurhut CUX12
De stuurhut, onze volgende uitdaging

Eindelijk is het dan zo ver! Niet meer slopen, maar opbouwen!
De komende twee weken gaan we de stuurhut vernieuwen. Een nieuw dak, nieuwe binnen- en buitenwanden. Daarna kan de nodige apparatuur weer worden geplaatst en kan het schip weer varen. De mast achter op het schip laten we er dan ook afhalen. Niet alleen komen er uiteindelijk houten masten op de CUX12, de mast achter op het schip staat ook in de weg. Hij staat tegen de stuurhut en onlosmakelijk verbonden aan het potdeksel. Ook het potdeksel zullen we (is de planning) nog dit jaar gaan vernieuwen.

We hebben ondertussen veel geïnvesteerd in het schip. Niet in geld, maar vooral in tijd. We zijn onbevangen aan de uitdaging begonnen en er zijn momenten geweest dat we ons af hebben gevraagd waar we in hemelsnaam aan begonnen zijn. We hebben er ook veel voor teruggekregen. Samen werken aan het realiseren van een droom is onbetaalbaar. En hoe ver weg het einddoel ook in de eerste maanden leek, we hebben grote stappen gemaakt. Het intensieve en energie vretende sloop- en schoonmaakwerk hebben we ondertussen gehad.

We kunnen nu eindelijk gaan bouwen!

Hoogste punt bereikt

hoogste punt
De CUX12, een ton of 15 lichter

Vandaag het hoogste punt bereikt. Hoger dan nu komt de CUX12 niet in het water te liggen. Het schip ligt zo hoog op het water omdat we alles wat er af of uit moest nu verwijderd hebben. Het schip is een ton of 15 lichter in vergelijking toen we haar vorig jaar augustus kochten. De bende is van dek, de jerrycans vuil water zijn uit het ruim. De machinekamer is ontdaan van alle overbodige apparatuur en er is een grote aantal leidingen en buizen verwijderd.

hoogste punt
Zoals we de CUX12 kochten…

Ook het voormalige bemanningsverblijf is geruimd. Net als het visruim. Als laatste hebben we vandaag het water onder de vloer van het visruim verwijderd. Er resten nog een paar planken en buizen, maar dan hebben we het over kilo’s, en niet meer over tonnen. Het schip is dus bijna ‘schoon’. Water wat eventueel nog binnenloopt kan – zoals het hoort – vrij naar het laagste punt (de bilge) stromen.
Al met al vandaag niet alleen het hoogste punt bereikt, maar ook een hoogtepunt; we zijn klaar met het grote sloop- en opruimwerk.

We hebben nu ook alle hoeken en gaten van de CUX12 gezien. We ‘kennen’ het schip nu. Dat is een goed gevoel en een mooie bijkomstigheid van ‘het zelf doen’. Je leert je schip kennen.

hoogste punt
Het nu lege bemanningsverblijf

Je leert ook jezelf kennen trouwens. Niet alleen loop ik regelmatig tegen mijn fysieke grenzen aan, ook mentaal is dit project een stevige oefening. Nu het schip leeg is kan ik mij al bijna niet meer voorstellen dat we al vanaf augustus vorig jaar bezig zijn om puin te ruimen, te slopen en vuil water af te voeren. Bij vlagen leek er geen einde aan te komen en verbaast het mij zelfs dat ik er af en toe niet helemaal hopeloos door ben geworden.

Wat zeker geholpen heeft is om het project te spreiden over vijf jaar. Duidelijk houden waar je zit in het proces, de klus opdelen in te behappen stukken. Het doel van de komende maand helder houden en ondertussen de stip aan – of over – de horizon willen blijven zien.

En nog belangrijker wellicht.
Niet gaan denken in problemen, maar alles wat je tegenkomt beleven als een uitdaging!

Ballast berekenen?

Ballast CUX12
De CUX12 2016, een ton of tien lichter dan in 2015. Dit was in mei, het schip ligt nu nog hoger op het water.

Ballast berekenen, hoe doe je dat eigenlijk?
De CUX12 is na een jaar ruimen, breken en slopen flink wat lichter geworden. Ik denk dat wij alleen al een ton of tien aan water, stenen, machines, hout en ijzerwerk hebben weggehaald. Daar komt de grote mast dan nog bij, die was er al af toen wij het schip kochten. Bij het verwijderen van het visruim kwamen we nog een ton water tegen. Er zat wel een bilgepomp, maar de toegang er naartoe zat verstopt. Het visruim zelf is ook loodzwaar. Al het hout waarmee het is opgebouwd is verzadigd met water. Dan zat er nog de vloer van het oude visruim onder. Ook een paar honderd kilo.
Uiteraard gaat er ook weer van alles in het schip en komt er een nieuwe mast. Neemt niet weg dat dit bij lange na niet het gewicht zal opleveren dat er door ons uitgehaald is.

Wanneer het schip ‘leeg’ is bouwen we de zaak ‘van de vloer af’ weer op. Het lijkt mij dus zaak om voor we de boel gaan opbouwen alle noodzakelijke leidingen, elektra, pompen, slangen èn de ballast plaatsen. De grote vraag is niet zozeer waar de ballast moet komen (daar zijn wel heldere artikelen en voorbeelden over te vinden), maar wel hoeveel ballast er in het schip moet.

Ballast: Lood, staal, beton?

Ook het materiaal wat als ballast gebruikt gaat worden is nog een belangrijke vraag die beantwoord moet worden. “Lood!”, wordt door veel mensen geroepen. Volgens mij is dat vooral omdat lood weinig ruimte inneemt, het materiaal is immers ‘loodzwaar’. Wij hebben echter ruimte zat. Staal zie ik persoonlijk de voordelen niet zo van in. Beton? Ik hoor en lees er hele positieve verhalen over. Er zijn echter ook veel mensen die het afraden. Als positieve eigenschappen worden genoemd dat het goed conserveert, goed hecht en onderhoudsvrij is. Als negatieve eigenschappen worden genoemd dat je het later slecht kunt aanpassen, dat het los kan komen en dat er onder het beton roestvorming optreedt. Tegenstrijdige verhalen dus.

Daar komt bij dat wij een houten schip hebben. De meeste verhalen die ik lees over beton als ballast gaan over stalen schepen. Wij hebben een houten schip waarmee we willen gaan zeilen. Ballast is nodig voor de stabiliteit. Te veel ballast is niet handig, te weinig onverstandig.

Maar hoe je de juiste hoeveelheid berekend is mij vooralsnog een raadsel.