Stratenmakers op Zee

stratenmakers op zee
190 stoeptegels schoon borstelen….

Stratenmakers op zee, zo kon je ons wel noemen de afgelopen week. Het sloopwerk is afgerond. Eindelijk zijn de ruimen leeg en schoon. In vergelijking met een jaar geleden hebben we zo’n 15.000 kilo water, ijzer, hout en overtollige apparaten van de CUX12 verwijderd.

Stratenmakers
De laatste bende uit het voormalige visruim wordt verwijderd

In de afgelopen weken betekende dit vooral het ‘schoonmaken’ van de twee ruimen. In de afgelopen 50 jaar heeft zich een grote hoeveelheid slib, vet en ander spul verzameld op de bodem van het schip. Is dat erg? Ja, dat is erg. Al dat vuil zorgt namelijk voor verstoppingen waardoor binnenkomend water niet naar de bilge kan. Om het schoon te krijgen moet je dus met een emmer, spatel, schroevendraaier, borstel en veel geduld het ruim in. Om daar de troep los te steken, weg te borstelen en af te voeren. Het heeft ruim een week gekost, maar ook deze uitermate smerige klus is nu eindelijk klaar.
Tijd voor de volgende stap: zorgen voor voldoende ballast.

stratenmakers op zee
Op het dek (en er onder) stond al een voorraadje stoeptegels

In 1858 werd ballast als volgt omschreven: ‘onderlast in scheepsbodems, alles wat schepen, die geene volle lading hebben, aan zand, steenen, enz. innemen, om in evenwigt te blijven’.
De CUX12 is een garnalenkotter zonder grote stalen mast, zonder lieren en pompen en zonder visruim. Ze heeft dus zeker ‘geene volle lading’.
Lood wordt vaak als ballast gebruikt. Lood is zwaar, je hebt er dus weinig volume van nodig. Een alternatief is staal. Ook het storten van beton onder in het schip is niet ongewoon.

Lood viel voor ons af. Lood zou ons ongeveer € 4.000 hebben gekost. Beetje overdreven. Staal viel ook af. Te bewerkelijk en staal gaat roesten. Beton storten hebben we uiteindelijk niet voor gekozen. Eenmaal in het schip krijg je het er niet zo maar meer uit. Op zich niet erg, maar de CUX12 is nog lang niet klaar en we zijn er dus ook nog niet zeker van de hoeveelheid ballast die op verschillende plaatsen nodig is.

stratenmakers op zee
En wat niet past, maken we pas

In de CUX12 lagen al een stuk of 60 stoeptegels als geïmproviseerde ballast. In Leeuwarden kochten we voor twee tientjes er nog 190 bij. Een stoeptegel weegt 9,5 kilo. De investering van twee tientjes leverde ons dus 2.375 kilo ballast op.

Een stoeptegel is 30×30 centimeter. De spanten in de CUX12 liggen 30 centimeter uit elkaar. Appeltje, eitje zou je denken. Nou, niet helemaal. Soms zat er 31 centimeter ruimte tussen de spanten, maar vaak ook 29….. Dit betekende het op maat maken van ongeveer 120 stoeptegels. Haakse slijptol er op, 4 keer over de tegel. Beitel in de gleuf, een keer of 20 tikken met de hamer en zo een randje van een centimeter of twee er af slaan.

Na veel passen en meten, maar vooral na veel sjouwwerk, liggen er nu 190 stoeptegels verdeeld over de twee ruimen. Vandaag gaan de laatste 50 tegels er in en kunnen we ook deze klus afsluiten.

stratenmakers op zee
Het voormalige bemanningsverblijf, met de ballast

Ballast berekenen?

Ballast CUX12
De CUX12 2016, een ton of tien lichter dan in 2015. Dit was in mei, het schip ligt nu nog hoger op het water.

Ballast berekenen, hoe doe je dat eigenlijk?
De CUX12 is na een jaar ruimen, breken en slopen flink wat lichter geworden. Ik denk dat wij alleen al een ton of tien aan water, stenen, machines, hout en ijzerwerk hebben weggehaald. Daar komt de grote mast dan nog bij, die was er al af toen wij het schip kochten. Bij het verwijderen van het visruim kwamen we nog een ton water tegen. Er zat wel een bilgepomp, maar de toegang er naartoe zat verstopt. Het visruim zelf is ook loodzwaar. Al het hout waarmee het is opgebouwd is verzadigd met water. Dan zat er nog de vloer van het oude visruim onder. Ook een paar honderd kilo.
Uiteraard gaat er ook weer van alles in het schip en komt er een nieuwe mast. Neemt niet weg dat dit bij lange na niet het gewicht zal opleveren dat er door ons uitgehaald is.

Wanneer het schip ‘leeg’ is bouwen we de zaak ‘van de vloer af’ weer op. Het lijkt mij dus zaak om voor we de boel gaan opbouwen alle noodzakelijke leidingen, elektra, pompen, slangen èn de ballast plaatsen. De grote vraag is niet zozeer waar de ballast moet komen (daar zijn wel heldere artikelen en voorbeelden over te vinden), maar wel hoeveel ballast er in het schip moet.

Ballast: Lood, staal, beton?

Ook het materiaal wat als ballast gebruikt gaat worden is nog een belangrijke vraag die beantwoord moet worden. “Lood!”, wordt door veel mensen geroepen. Volgens mij is dat vooral omdat lood weinig ruimte inneemt, het materiaal is immers ‘loodzwaar’. Wij hebben echter ruimte zat. Staal zie ik persoonlijk de voordelen niet zo van in. Beton? Ik hoor en lees er hele positieve verhalen over. Er zijn echter ook veel mensen die het afraden. Als positieve eigenschappen worden genoemd dat het goed conserveert, goed hecht en onderhoudsvrij is. Als negatieve eigenschappen worden genoemd dat je het later slecht kunt aanpassen, dat het los kan komen en dat er onder het beton roestvorming optreedt. Tegenstrijdige verhalen dus.

Daar komt bij dat wij een houten schip hebben. De meeste verhalen die ik lees over beton als ballast gaan over stalen schepen. Wij hebben een houten schip waarmee we willen gaan zeilen. Ballast is nodig voor de stabiliteit. Te veel ballast is niet handig, te weinig onverstandig.

Maar hoe je de juiste hoeveelheid berekend is mij vooralsnog een raadsel.